Kinderliedjes en prentenboeken - muziek met peuters en kleuters

Dat voorlezen goed is voor de ontwikkeling van jonge kinderen, is algemeen bekend. Ook muziek levert een goede bijdrage aan het ontwikkelen van de fantasie, de taalvaardigheid en de motoriek. Het combineren van voorlezen en muziek is daardoor ideaal. De Kinderboeken Muziekwinkel, van muziekpedagoge Liesbeth van den Berg-Hermsen, speelt hierop in door bekende prentenboeken muzikaal uit te werken voor iedereen die werkt met peuters en kleuters. Zingen, bewegen en muziek maken, staan centraal:

De liedjes die speciaal door Liesbeth worden geschreven bij de verschillende boeken, bevatten vaak woorden uit het boek, zodat de woordenschat nog gemakkelijker uitgebreid kan worden. De sfeer van de liedjes past ook goed bij de sfeer van de boeken. Bij een spannend boek horen spannende liedjes en bij droevig boek mag een droevig liedje worden gezongen. Vaak worden bewegingen gekoppeld aan de liedjes, waardoor de tekst nog makkelijker wordt onthouden.

De dansopdrachten zijn vooral bedoeld om de fantasie van de kinderen te prikkelen. Bewegen als de hoofdpersonen uit het boek of een stukje van het verhaal naspelen op muziek. Soms wordt de muziek, die de kinderen zelf hebben ontworpen, gekoppeld aan bewegingen. Voor het ontwikkelen van de bewegingsopdrachten schakelt de Kinderboeken Muziekwinkel regelmatig de hulp in van een professionele dansdocente.

Muziek ontwerpen en maken lijkt heel ingewikkeld bij peuters, maar je kunt er veel meer mee dan je denkt! Bij muziek maken denk je al vaak aan notenschrift en moeilijke ritmes.Bij muziek maken met peuters en kleuters gaat het veel meer om het creëren van sferen en het nabootsen van geluiden. Er wordt bijvoorbeeld een storm op zee nagebootst op instrumenten of er worden herfstgeluiden gemaakt. De kinderen beelden zich in dat ze in een andere omgeving zijn. De kinderen ervaren vanzelf dat tegenstellingen als langzaam-snel, hard-zacht en hoog-laag, invloed hebben op de sfeer van de muziek.

‘Onderwater muziek’ bij ‘De mooiste vis van de zee’ van Marcus Phister

Waterbubbels: met een rietje in een beker water blazen.
Een kruipende zeeslak: met je hand over een trom wrijven.
Een kreeft die met zijn scharen beweegt: ritmestokjes.
Klepperende mosselen: klepperen met castagnetten.
Rollende steentjes op de bodem: schudden met sambaballen
Golven: roetsj met de stok heen en weer over de staven van een xylofoon

Voor peuters is het nog te moeilijk om zelf instrumenten te zoeken bij de geluiden die nagebootst moeten worden. Geef dus het betreffende instrument aan een peuter en laat meteen zien hoe je er op moet spelen.

Bij kleuters of de oudere peuters kun je vragen hoe ze er op moeten spelen om het geluid te maken. Moet je bijvoorbeeld heel hard met de sambabal schudden om het geluid van de rollende steentjes na te doen, of moet je er heel zachtjes mee schudden.

Je kunt ook proberen om bij een bepaald geluid twee totaal verschillende instrumenten te laten zien. Je laat bijvoorbeeld bij de klepperende mosselen de castagnetten en een triangel zien en horen. Grote kans dat ze voor de castagnetten kiezen!

‘Wintermuziek’ bij ‘kikker in de kou’ van Max Velthuis

Met behulp van je stem en van instrumenten kunnen allerlei geluiden worden gemaakt die bij de winter horen, bijvoorbeeld:

Gure wind: stem
Sneeuwballen gooien: een klap op een trommel
Krakend ijs: over een rasp of guiro ‘raspen’
Hagelstenen: ritmestokjes tegen elkaar slaan
IJspegels die op de grond vallen: op triangel spelen

Leg de instrumenten die je nodig hebt zichtbaar voor de kinderen neer en bespreek samen welk instrument het beste bij welk geluid hoort. Bij meningsverschillen laat je de groep gewoon stemmen. Bovenstaande geluiden zijn slechts voorbeelden. Misschien kunnen de kinderen zelf ook wel iets verzinnen. Spreek vervolgens een beginteken en een stopteken af. Je kunt alle kinderen tegelijk laten spelen of om de beurt, maar je kunt ook een opbouw maken. Laat bijvoorbeeld de wind beginnen, dan komen de sneeuwballen erbij, dan het krakende ijs etc.

Kriebelgeluiden uit de tuin van Pien uit ‘Dag beestjes’
van Elle van Lieshout, Eric van Os en Mies van Hout.

Pak een trommel en vraag aan de kinderen hoe het zou klinken, als er een slak over de trommel zou kruipen. ‘Zou hij langzaam lopen of heel snel?’ ‘Zou je zijn pootjes horen trippelen?’ Laat de kinderen eens uitvinden hoe je dat geluid van een kruipende slak kunt nadoen met een vingertje op een trommel. Uiteindelijk is het de bedoeling dat ze met een vinger over de trommel wrijven.

‘Maar hoe zou het nu klinken als er een mier met al zijn pootjes over de trommel kruipt?’ Laat de kinderen dat ook eens proberen met hun vingertjes. Het is hier de bedoeling dat de kinderen met hun vingertjes heel snel en zachtjes over de trommel ‘trippelen’

Je kunt natuurlijk meerdere slakken en mieren op trommels laten kruipen door meerdere trommels uit te delen.

Op de website www.kinderboekenmuziek.nl kun je meer informatie vinden over het lesmateriaal. De liedjes sluiten meestal aan bij boeken over de seizoenen, feesten en speciale dagen als ‘de nationale voorleesdagen’ of de Kinderboekenweek. Ook wordt er rekening gehouden met thema’s uit verschillende VVE programma’s. Op de site is iedere maand een ‘liedje van de maand’ te beluisteren. Je kunt ook gratis lesbrieven voor peuters en kleuters downloaden.

Over Liesbeth van den Berg-Hermsen
Liesbeth heeft na het afronden van haar studie schoolmuziek en hoorn aan het Brabants Conservatorium, als muziekdocent gewerkt op verschillende muziekscholen in Brabant. Daarnaast werkte zij als muziekconsulent en vakleerkracht in het speciaal onderwijs. In 2008 heeft ze haar eigen bedrijf opgericht ‘Kinderboeken Muziekwinkel’. Ze ontwikkelt muzikaal lesmateriaal bij prentenboeken en geeft workshops op scholen, kinderdagverblijven en peuterspeelzalen.