Tandjes krijgen bij baby’s: volgorde, leeftijd en pijn verlichten

De meeste baby’s krijgen hun eerste tandje tussen 4 en 7 maanden, meestal rond een maand of 6. Het onderste middelste snijtandje komt bijna altijd eerst. Doorkomen kan een paar weken aanhouden met kwijlen, jengelen en slecht slapen, maar echte koorts hoort er niet bij.

Tandjes krijgen is zo’n fase waar je als ouder van alles over hoort. De een zegt dat haar baby er hoge koorts van kreeg, de ander wijt elke onrustige nacht aan een kies. Tijd om het uit elkaar te trekken: wat klopt er, wat is een mythe, en wat helpt je kindje echt door deze periode heen. Hieronder vind je de volgorde, de leeftijden, de symptomen die er wel toe doen en de dingen die je beter kunt laten.

Belangrijkste punten

• Het eerste tandje komt meestal rond 6 maanden, maar alles tussen 3 en 12 maanden is normaal.
• Volgorde: onderste snijtandjes eerst, daarna de bovenste, de zijkanten, de kiezen en de hoektanden. Rond de tweede verjaardag zijn alle 20 melktandjes er meestal.
• Veelvoorkomende signalen zijn kwijlen, op alles bijten, rood tandvlees en onrustige nachten.
• Tandjes geven geen echte koorts (boven 38,5 graden) en geen diarree. Heeft je baby dat wel, kijk dan verder.
• Wat helpt: een koude bijtring en zachte druk op het tandvlees. Barnsteenkettingen en verdovende gels kun je beter laten.

Wanneer krijgt een baby tandjes?

De meeste baby’s krijgen hun eerste tandje tussen 4 en 7 maanden. Rond 6 maanden is het gemiddelde, maar de spreiding is groot en helemaal normaal. Sommige baby’s beginnen al met 3 maanden, andere laten tot ruim na hun eerste verjaardag op zich wachten. Heel af en toe wordt een kindje zelfs geboren met een tandje.

Laat je niet gek maken door vergelijkingen met andere baby’s. Een laat eerste tandje zegt niets over de gezondheid of ontwikkeling van je kind. Pas als er rond de 18 maanden nog geen enkel tandje is, is het slim om het bij het consultatiebureau even te noemen.

Je merkt vaak al weken voor het eerste tandje doorkomt dat er iets broeit: meer kwijlen, op alles bijten en wat hangerigheid. Het tandje zelf duwt zich dan langzaam door het tandvlees omhoog. Wil je de leeftijden en volgorde per tandje op een rij? Lees wanneer een baby tandjes krijgt.

In welke volgorde komen de tandjes door?

Tandjes komen in een vrij vaste volgorde, meestal van voor naar achter en van onder naar boven. Onderaan begint het, met de twee middelste snijtandjes. Daarna volgen de bovenste twee, dan de tandjes ernaast, en als laatste de kiezen en hoektanden. Rond de tweede verjaardag is het melkgebit van 20 tandjes meestal compleet.

Komt de volgorde bij jouw baby niet precies zo? Geen reden tot zorg. Soms komt een zijtandje eerder dan een middelste, of laat een tandje aan de ene kant langer op zich wachten dan aan de andere. Het gebit groeit echt niet volgens een strak schema.

Symptomen van doorkomende tandjes

Doorkomende tandjes gaan bij de meeste baby’s gepaard met een paar herkenbare signalen. Ze duren meestal een paar dagen tot een week rond het moment dat een tandje door het tandvlees breekt. De bekendste:

• Veel kwijlen, waardoor de kin soms rood of geïrriteerd raakt.
• Op alles bijten en kauwen: vingers, speeltjes, de rand van de box.
• Rood, gezwollen of gevoelig tandvlees, soms met een wit puntje dat doorschemert.
• Hangerigheid, prikkelbaarheid en meer huilen dan normaal.
• Slechter slapen of vaker wakker worden ’s nachts.
• Minder eetlust, vooral als drinken of kauwen pijn doet.
• Soms een lichtverhoogde temperatuur (tot ongeveer 38 graden).

Belangrijk: deze symptomen zijn mild. Doorkomende tandjes maken een baby een beetje van slag, niet ziek. Is je kindje echt beroerd, sloom of duidelijk ziek, dan zit er waarschijnlijk iets anders achter. Bekijk ook de volledige lijst met symptomen van doorkomende tandjes.

Geven tandjes koorts? De hardnekkigste mythe

Kort antwoord: nee, niet echt. Tandjes kunnen de lichaamstemperatuur licht doen stijgen, tot zo’n 38 graden, maar ze veroorzaken geen echte koorts boven 38,5 graden. Onderzoek dat het verloop van tandjes bij honderden baby’s volgde, vond hooguit een minimale temperatuurstijging op de dag dat een tandje doorbrak. Geen koortspieken, geen ziek kind.

Waarom denkt iedereen dan van wel? Timing. Baby’s krijgen hun tandjes ruwweg tussen 6 en 24 maanden, precies de periode waarin de bescherming van mama’s antistoffen wegebt en ze van alles voor het eerst oppikken: verkoudheden, oorontstekingen, virusjes van de opvang. Die infecties geven wel koorts. Het tandje is er toevallig ook, dus krijgt het de schuld.

Dat onderscheid is geen muggenzifterij. Wie elke koorts afdoet als “het zijn de tandjes” loopt het risico een echte infectie over het hoofd te zien. Heeft je baby koorts boven 38,5 graden, is hij suf, drinkt hij slecht of duurt het langer dan een dag? Ga er dan niet vanuit dat het de tandjes zijn. Volgens Thuisarts.nl en het consultatiebureau hoort echte koorts niet bij tandjes en verdient die een eigen beoordeling. Hetzelfde geldt voor diarree: ook dat hoort er niet bij. Lees meer over koorts door tandjes en wanneer je moet opletten.

Tandjespijn verlichten: wat werkt echt?

Je kunt het doorkomen niet versnellen, maar je kunt je baby er wel comfortabeler doorheen helpen. Het principe is simpel: koude en lichte druk op het tandvlees verzachten het gevoel. Wat in de praktijk goed werkt:

1. Een koude bijtring. Leg hem even in de koelkast (niet de vriezer, te hard is niet fijn voor het tandvlees). De combinatie van kou en iets om op te bijten doet het meeste.
2. Masseer het tandvlees. Met een schone vinger of een vochtig, koud washandje even zacht over de pijnlijke plek wrijven. Veel baby’s vinden dat heerlijk.
3. Iets kouds te eten of drinken. Bij oudere baby’s die al bijvoeding krijgen: een lepel koude appelmoes of yoghurt, of stukjes koude komkommer in een fruitspeen.
4. Vang het kwijl op. Dep de kin droog en smeer hem in met een beschermende zalf, zodat de huid niet rood en ruw wordt.
5. Extra knuffels en geduld. Klinkt soft, maar nabijheid en rust zijn vaak het effectiefste middel dat je hebt. Een baby met pijn wil vooral troost.

Eerlijk gezegd had ik thuis een la vol dure bijtringen liggen, maar bij mijn eigen dochter werkte een simpel koud, nat washandje uit de koelkast verreweg het best. Zij beet zich er minutenlang op stuk en was meteen rustiger. Soms is de goedkoopste oplossing gewoon de fijnste.

Helpt dat allemaal onvoldoende en heeft je kindje echt pijn? Bij aanhoudende klachten kun je het consultatiebureau of de apotheek vragen of een kinderdosering paracetamol gepast is. Doe dat in overleg en niet op eigen houtje, zeker bij hele jonge baby’s. Een compleet overzicht van wat werkt staat in tandjespijn verlichten.

Wat je beter niet doet

Rond tandjes circuleren een paar populaire “oplossingen” die je beter kunt overslaan. Sommige zijn zinloos, andere ronduit gevaarlijk.

• Barnsteenkettingen. Populair, maar er is geen enkel bewijs dat ze pijn verlichten. Erger: een kettinkje om de nek van een baby geeft kans op verstikking en, als het breekt, op verslikken in de kraaltjes. Toezichthouders raden ze om die reden af.
• Verdovende of homeopathische tandgels. Gels met een verdovend middel kunnen bij baby’s bijwerkingen geven en worden afgeraden voor jonge kinderen. Homeopathische korrels of gels zijn niet werkzaam bewezen en soms onveilig samengesteld.
• Keihard bevroren bijtringen. Uit de vriezer is een bijtring zo hard dat hij het gezwollen tandvlees eerder beschadigt dan verzacht. Koelkast is koud genoeg.
• Zelf paracetamol doseren bij twijfel. Geef geen pijnstiller op de gok of “voor de zekerheid”. Stem de dosering af op leeftijd en gewicht, in overleg met de apotheek of het consultatiebureau.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau?

Doorkomende tandjes horen mild te verlopen. Zie je signalen die daar niet bij passen, ga er dan niet vanuit dat het de tandjes zijn. Neem contact op met je huisarts of consultatiebureau bij:

• Koorts boven 38,5 graden, of koorts die langer dan een dag aanhoudt.
• Een baby die suf is, slecht drinkt of duidelijk ziek oogt.
• Diarree, overgeven of uitslag.
• Hevig en ontroostbaar huilen dat niet wegtrekt.
• Nog geen enkel tandje rond de leeftijd van 18 maanden.

Twijfel je of maak je je zorgen? Bel gerust. Het consultatiebureau en de huisarts zijn er juist voor dit soort vragen, en even checken is altijd beter dan thuis blijven piekeren.

Tandjes verzorgen: meteen poetsen

Zodra het eerste tandje er is, mag de tandenpoets erbij. Twee keer per dag, met een zachte babytandenborstel en een heel klein veegje peutertandpasta met fluoride. Het gaat in het begin niet om perfect poetsen, maar om de gewoonte. Hoe normaler poetsen voelt, hoe makkelijker het later gaat. Vanaf ongeveer twee jaar is het ook tijd voor het eerste bezoekje aan de tandarts. Zie ook hoe het tandvlees eruitziet bij de eerste tandjes.

Tandjes en slapen: het verband

Veel ouders merken dat hun baby slechter slaapt rond het doorkomen van een tandje. Dat klopt vaak ook: het ongemak is ’s nachts, als er minder afleiding is, nu eenmaal vervelender. Toch krijgt het tandje soms te snel de schuld van elke onrustige nacht. Slaapproblemen hebben net zo goed andere oorzaken, van een slaapregressie tot een verstoord ritme.

Een handige check: een tandjesfase duurt een paar dagen tot een week rond het doorbreken, daarna slaapt je baby meestal weer als vanouds. Blijft het slecht slapen langer aanhouden, kijk dan breder. In ons artikel over wat te doen als je baby niet wil slapen staan de meest voorkomende oorzaken op een rij, en met een vast slaapschema per leeftijd haal je een hoop onrust uit de nacht, ook in een tandjesperiode.

Veelgestelde vragen over tandjes bij baby’s